Fundusze europejskie dla społeczności Turków cypryjskich/European funds for the Turkish Cypriot community

Na podstawie traktatu akcesyjnego podpisanego w Atenach w dniu 16 kwietnia 2003 r., w dniu 1 maja 2004 r. Cypr został przyjęty do Unii Europejskiej (Cypr przystąpił do Unii Europejskiej jako wyspa podzielona, lecz do Unii Europejskiej należy całe terytorium wyspy, na północnej części wyspy prawo unijne - acqui communitaire, jest zawieszone, jednak Turcy cypryjscy, jak i Grecy cypryjscy są obywatelami Unii Europejskiej).

On the basis of the Accession Treaty signed in Athens on 16 April, 2003, in 1 May, 2004, Cyprus was admitted to the European Union (Cyprus joined the European Union as an island divided, but the European Union should be the whole territory of the island on the northern part the island of EU law - the acquis communautaire is suspended, but Turkish Cypriots and Greek Cypriots are citizens of the European Union).

W 2006 roku zostało zatwierdzone rozporządzenie Rady Nr 389/2006 z dnia 27 lutego 2006 r. ustanawiające instrument wsparcia finansowego w celu stymulowania rozwoju gospodarczego tureckiej wspólnoty cypryjskiej i zmieniające rozporządzenie (WE) nr 2667/2000 w sprawie Europejskiej Agencji Odbudowy.

In 2006, the EU approved Council Regulation No 389/2006 of 27 February 2006, establishing an instrument of financial support for encouraging the economic development of the Turkish Cypriot community and amending Council Regulation (EC) No 2667/2000 on the European Agency for Reconstruction.

Rozporządzenie przyjęto w celu zakończenia izolacji społeczności cypryjskich Turków i pomocy w przygotowaniu do zjednoczenia wyspy, poprzez stymulowanie rozwoju gospodarczego tureckiej wspólnoty  cypryjskiej, ze szczególnym uwzględnieniem integracji gospodarczej wyspy, poprawy kontaktów pomiędzy obiema społecznościami oraz kontaktów z UE.

Regulation was approved to end isolation of Turkish cypriot community and to facilitate the reunification of Cyprus by encouraging the economic development of the Turkish Cypriot community, with particular emphasis on the economic integration of the island and on improving contact between the two communities and with the EU.

Cele pomocy:

- pobudzanie rozwoju społecznego i gospodarczego, włącznie z restrukturyzacją, w szczególności w zakresie rozwoju obszarów wiejskich, rozwoju zasobów ludzkich i rozwoju regionalnego,
- rozwój i restrukturyzacja infrastruktury, w szczególności w dziedzinie energetyki i transportu, środowiska naturalnego, telekomunikacji i zaopatrzenia w wodę,
- pojednanie, działania służące budowaniu zaufania oraz wspierania społeczeństwa obywatelskiego,
- przybliżanie tureckiej wspólnoty cypryjskiej do Unii poprzez, między innymi, informowanie o porządku politycznym i prawnym Unii Europejskiej, wspieranie kontaktów międzyludzkich i stypendiów Wspólnoty,
- przygotowywanie tekstów prawnych zgodnych z dorobkiem wspólnotowym, tak aby mogły one być stosowane natychmiast po wejściu w życie wszechstronnego porozumienia dotyczącego problemu cypryjskiego,
- przygotowywanie do wprowadzania w życie dorobku wspólnotowego, mając na względzie cofnięcie zawieszenia jego stosowania, zgodnie z art. 1 Protokołu nr 10 do Aktu przystąpienia.

Assistance objectives: 
- the promotion of social and economic development including restructuring, in particular concerning rural development, human resources development and regional development,
- the development and restructuring of infrastructure, in particular in the areas of energy and transport, the environment, telecommunications and water supply,
- reconciliation, confidence building measures, and support to civil society,

- bringing the Turkish Cypriot community closer to the Union, through inter alia information on the European Union’s political and legal order, promotion of people to people contacts and Community scholarships,
- preparation of legal texts aligned with the acquis communautaire for the purpose of these being immediately applicable upon the entry into force of a comprehensive settlement of the Cyprus problem,
- preparation for implementation of the acquis communautaire in view of the withdrawal of its suspension in accordance with Article 1 of Protocol No 10 to the Act of Accession. 

 Rodzaje pomocy (między innymi): 
- finansowanie zamówień, 
- udzielanie dotacji, włącznie z dotacjami na spłatę odsetek, pożyczek na specjalnych warunkach, gwarancji kredytowych i pomocy finansowej.

Pomoc może również być wykorzystana do sfinansowania w szczególności:
- kosztów działań wspierających, takich jak badania wstępne i porównawcze, szkolenia, działania związane z przygotowywaniem, ocenianiem, zarządzaniem, wprowadzaniem w życie, monitorowaniem, kontrolowaniem i oszacowywaniem pomocy,
- kosztów działań związanych z celami informacyjnymi i promowania wizerunku, jak również kosztów personelu, sprzętu i najmu pomieszczeń. 

Types of assistance (inter alia):

- finance procurement contracts,
- grants, including interest rate subsidies, special loans, loan guarantees and financial assistance.

Assistance may also be used to cover in particular:
- the costs for supporting activities such as preliminary and comparative studies, training, activities linked to preparing, appraising, managing, implementing, monitoring, controlling and evaluation of assistance,
- activities linked to information and visibility purposes as well as costs for supporting staff, renting of premises and supply of equipment. 

Potencjalni beneficjenci (między innymi):

- instytucje lokalne,
- spółdzielnie i przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego (w szczególności organizacji partnerów społecznych, organizacji wspierających przedsiębiorczość, instytucji działających w interesie ogólnym na danych obszarach),
- lokalne lub tradycyjne wspólnoty,
- stowarzyszenia,
- organizacje o celu niezarobkowym,
- organizacje pozarządowe
- osoby fizyczne i prawne.

Potential beneficiaries (inter alia):

- local bodies,
- cooperatives and representatives of civil society, in particular organisations of the social partners, business support organisations, bodies carrying out functions in the general interest in the areas,
- local or traditional communities, 
- associations,
- foundations,
- non-profit organisations,
- non-governmental organisations,
- natural and legal persons.

W 2006 r. na pięcioletni program pomocowy przydzielono 259 mln euro, a począwszy od 2011 r. na pomoc (każdego roku) przeznaczane jest 30 mln euro. 
11 grudnia 2015 r. Komisja Europejska zatwierdziła nowy program pomocy finansowej dla społeczności Turków cypryjskich w wysokości 32 mln euro.
Nowy program pomocy finansowej ma koncentrować się m.in. na:
- ochronie środowiska (w szczególności z zamknięciem zanieczyszczających środowisko wysypisk),
- wzmocnienie sektora mleczarskiego, aby przygotować go do rynku UE,
- przygotowywanie tureckiej wspólnoty cypryjskiej do stosowania prawa UE,
- ułatwienie dostępu biznesu do kredytów,
- wspieranie organizacji społeczeństwa obywatelskiego, aby zwiększyć zaangażowanie obywatelskie i wspierać współpracę między obiema społecznościami.

In 2006 the five-year aid program was allocated with 259 million euro, and from 2011 onwards to help (each year) is spent 30 million euro.
December 11, 2015, The European Commission approved a new financial aid program for the Turkish Cypriot community in the amount of 32 million euro.
New aid financial programme will focus on the following priorities:
- protecting the environment (especially with the closure of polluting dumpsites),
- strengthening the dairy sector to prepare for the EU market,
- preparing the Turkish Cypriot community for the application of the EU body of laws after a settlement,
- facilitating businesses’ access to credit,
- supporting civil society organizations to increase civic engagement and foster cooperation between the two communities.

Przykładowe projekty realizowane z dofinansowaniem z funduszy europejskich:
- program stypendiów unijnych dla studentów i wykładowców (np. umożliwiający  ubieganie się o roczny pobyt na uniwersytecie w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej): w latach 2007-2012 w projekcie uczestniczyło 60 studentów, 317 doktorantów i 104 wykładowców. Nabór odbywa się co roku, a roczny budżet programu to ok. 1,5 mln euro,
- program wymian, staży i szkoleń w krajach Unii Europejskiej dla społeczności Turków cypryjskich: np. w połowie 2012 r. dofinansowano (kwotą 0,76 mln euro) 15 projektów,
- program TAIEX (pomoc techniczna i wymiana informacji): jego celem jest pomoc społeczności Turków cypryjskich w dostosowaniu się do prawa UE w celu łatwiejszego prowadzenia handlu z pozostałymi krajami Unii Europejskiej. Na program przeznaczono około 20 mln euro,
- program poprawy bezpieczeństwa ruchu drogowego: rozpoczęty w 2009 r., na program przeznaczono 2,7 mln euro,
- wzmocnienie sektora prywatnego: wsparcie małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP), poprzez systemy dotacji zawarto  34 umowy o wartości 5 mln euro,
- dostosowanie firm do standardów UE: program tworzenia powiązań pomiędzy sektorem prywatnym Turków cypryjskich i  rynkiem UE, budżet programu wyniósł 3,2 mln euro, okres realizacji: od 2007 do połowy 2011 roku, w ramach programu przekazano pomoc 62 małym i średnim przedsiębiorstwom (MŚP) w celu osiągnięcia przez nie zgodności z europejskimi i międzynarodowymi standardami jakości, ekologii i społecznymi. Pomoc skierowano w szczególności do sektora rolnego przekazując pomoc dla 60 rolników w celu uzyskania przez nich certyfikatu UE (rolnictwo ekologicznego), pomoc przekazano także dla 25 przedsiębiorstw w celu stworzenia platform e-commerce,
- Sektorowy Program Rozwoju Obszarów Wiejskich: dotychczasowy budżet programu to ponad 29 mln euro,
- poprawa hodowli zwierząt: na szkolenia i zakup sprzętu (np. do laboratoriów weterynaryjnych) przeznaczono 700 tys. euro,
- nowoczesne uprawy hodowli: szkolenia i pokazy polowe dla rolników i ekspertów, programy badawczo-rozwojowe w celu wprowadzenia nowych gatunków roślin, optymalizacji stosowania nawozów i systemów nawadniania, nowe stacje meteorologiczne zostały zainstalowane w  Morphou/Güzelyurt i Kondea/Türkmenköy i zmodernizowane w Limnitis/Yesilirmak, Galeteia/Mehmetçik i Trikomo/İskele,
- podnoszenie poziomu życia: w ramach dwóch programów dotacji dla projektów rozwoju społeczności zostało wybranych 37 wnioskodawców, którym przyznano łączne wsparcie finansowe w wysokości 10,5 mln euro,
- rozwój zasobów ludzkich: budżet programu to ponad 8 mln euro przeznaczone m.in. na wizyty studyjne w krajach UE, promowanie nowoczesnych metod nauczania. 72 dotacje na łączną kwotę ponad 2,5 mln euro przyznano przedszkolom, szkołom podstawowym i średnim na rzecz modernizacji metod i pomocy dydaktycznych, w ramach Inicjatywy Szkół Innowacji i Zmian. Dodatkowo, Zawodowe Liceum im. Sedat Simavi w Nikozji i Zawodowe Liceum im. dr Fazil Kucuk w Famaguście otrzymały nowy sprzęt do warsztatów samochodowych. Zawodowe Liceum im. Atatürka założyło warsztat drukowania z nowego sprzętu objętego wsparciem UE. VETLAM - 3 letni projekt o wartości 1,3 mln euro, w ramach którego zapewniono szkolenia umożliwiające przekwalifikowanie dla pracujących i bezrobotnych, w ramach projektu sfinansowano także szkolenia z zakresu doradztwa zawodowego,
- rozwój infrastruktury telekomunikacyjnej: budżet programu to 11,8 mln, okres realizacji: 2009-2012. Jednym z głównych projektów był rozwój sieci telekomunikacyjnej przyszłościowe na podstawie protokołu internetowego (IP) - tzw. Next Generation Network, kolejnym projektem było wspieranie wprowadzania standardów zgodnych z UE w sektorze telekomunikacyjnym poprzez szkolenia i doradztwo w zakresie zarządzania,
- rewitalizacja miejsca zamieszkania społeczności: budżet to 18 mln euro przeznaczone na program dziedzictwa narodowego i modernizacji infrastruktury w miastach i wsiach północnej części wyspy. Program koncentrował się na głównych miastach: Nikozji, Famaguście i Kirenii oraz ich okolicach, np. w Nikozji odrestaurowano Bedestan (dawniej kościół św. Mikołaja) oraz Bandabuliya (Stary Rynek), w Famaguście i w Kirenii prace obejmowały promenady, w kilkunastu mniejszych miejscowościach od 2007 roku trwa modernizacja urządzeń komunalnych: odnawiane są budynki wspólnotowe służące działalności kulturowej w celu ożywienia życia społeczności lokalnej w Kormakitis/Kormacit, Galinoporni/Kaleburnu, Tremetusia/Erdemli, Louroukina/Akincilar oraz w Kalivakia/Kalavaç. Od 2005 r. Unia Europejska wsparła otwarcie 3 nowych przejść granicznych na Cyprze,
- poprawa sieci wodociągowych i sanitarnych: około 46 mln euro zostało przeznaczonych na zmniejszenie utraty wody oraz odbiór i oczyszczanie ścieków. Ograniczanie utraty wody w sieciach przesyłowych i dystrybucyjnych następuje poprzez wymianę rur azbestowych i stalowych rurami ocynkowanymi, co pozwoli (na niektórych obszarach) wyeliminować utratę dwóch z trzech litrów wody, które mogły być utracone w wyniku wycieków. Inwestycje w sieci objęły miejscowości: Nikozja (prawie 3800 gospodarstw domowych w północnej Nikozji zostało podłączonych do sieci wodociągowej i kanalizacyjnej poprzez 80 km wybudowanych rur, na co wydano 2,6 mln euro, dzięki realizacji projektu zanotowano spadek utraty wody w północnej Nikozji, w wyniku czego zużycie wody spadło z 0,67 do 0,40 m3/dzień/konsumenta), Kioneli/Gönyeli, Kirenia, Lefka/Lefke and Morphou/Güzelyurt (prawie 4 mln euro przeznaczono na budowę oczyszczalni ścieków). 10 mln euro zostało przeznaczone na przygotowanie do prawodawstwa UE, szkolenia pracowników oraz podnoszenie świadomości nt. gospodarki wodnej,
- zarządzanie energią: 11,44 mln euro zostały przeznaczone na program efektywności energetycznej, którą rozpoczął się w 2008 r. Celem program jest lepsze monitorowanie zużycia energii (instalacja zdalnie sterowanego układu pomiarowego przez około 21000 klientów), przeprowadzanie badań dotyczących pomiaru energii, wprowadzenie systemu opieki klienta, podnoszenia świadomości nt. efektywności energetycznej. W ramach programu zainstalowano i podłączono do sieci pilotażową elektrownię słoneczną w Filya/Serhatköy o mocy 1,26 MW,
- ochrona środowiska: 1,1 mln euro przeznaczono na ustanowienie systemu monitorowania jakości powietrza (m.in. zakup sprzętu) oraz zmodernizowanie systemu informatycznego dla sektora ochrony środowiska (wraz z zakupem wyposażenia). 0,9 mln euro przeznaczono na opracowanie planu rekultywacji terenu górniczego Lefka/Lefke. 19,2 mln euro przeznaczono na rozpoczęty w 2007 r. program poprawy zarządzania odpadami: rekultywację i zamknięcie składowiska odpadów Kato Dikomo/Dikmen, budowę składowiska sanitarnego Koutsoventis/Güngör, budowę stacji przeładunkowej odpadów stałych w Famaguście, realizację pilotażowego projektu kompostowania odpadów zielonych, zainstalowano także zakład przetwarzania odpadów medycznych i dostarczono pojazdy i pojemniki do zbiórki odpadów medycznych, dostarczono konstrukcje przenośne i urządzenia do wstępnej obróbki odpadów rozbiórkowych. Ponadto, część środków przeznaczono na podnoszenie poziomu świadomości społecznej na temat ochrony środowiska oraz na modernizację istniejących zasad i regulacji zgodnie ze standardami UE,
- skuteczne systemy ochrony środowiska: rozpoczęty w 2008 roku program posiada budżet 5,2 mln euro przeznaczony na: zaplanowanie, stworzenie i zarządzanie siedmioma obszarami środowisk wrażliwych: Karpasia/Karpaz, Agias Eirinis/Akdeniz, Południowa Karpas/Obszaru Nadbrzeżnego Południowego Karpaz, Akanthou/Obszaru Nadbrzeżnego Tatlısu, Gór Kirenii, Alakati/Alagadi i Mokradeł Famagusty. Ponadto, środki przeznaczono na rozwój planów zarządzania dla obszarów, które mają potencjał aby wejść w skład unijnej sieci Natura 2000, rozpoczęto także tworzenie centrów dla odwiedzających w Agias Eirinis/Akdeniza, Górach Kirenii, Alakati/Alagadi i w Karpas/Karpaz, skonfigurowano ścieżki edukacyjne na obszarach chronionych, zakupiono sprzęt do pomocy w ochronie przyrody i przeprowadzono szkolenia dla strażników i innych specjalistów odpowiedzialnych za ochronę przyrody w celu uaktualnienia ich umiejętności zawodowych,
- pomoc pojednaniu i usuwaniu barier pomiędzy społecznościami: budżet programu to 10,4 mln euro, realizacja rozpoczęła się w 2007 roku. Celem programu jest wzmacnianie świadomości społeczeństwa obywatelskiego Turków cypryjskich i promowanie środowiska, w którym zaufanie, dialog, współpraca i bliższe stosunki mogą się rozwijać na poziomie dwóch społeczności, program wspiera także działania promujące wartości demokratyczne, pokój i aktywne obywatelstwo. 44 organizacje społeczeństwa obywatelskiego otrzymały 4,85 mln euro na różnej skali projekty: od projektu badania epidemiologii raka na Cyprze do projektu sadzenia dębów przez dzieci,
- Komisja Osób Zaginionych: budżet projektu to 6,5 mln euro. Podstawowym celem Komisji Osób Zaginionych jest umożliwienie krewnym odzyskania szczątków bliskich i zorganizowanie im właściwego pochówku, zamykając długi okres niepewności i niepokoju. To projekt dwóch społeczności, w którym biorą udział zespoły naukowców - Greków cypryjskich i Turków cypryjskich, pracujące obok siebie na każdym etapie procesów ekshumacji i identyfikacji,
- rozminowywanie strefy buforowej: realizacja programu, o budżecie 11,5 mln euro, rozpoczęła się w 2004 roku i została zakończona w 2011 roku. Program umożliwił wznowienie działalności rolniczej na użytkach rolnych, które zostały rozminowane:  81 pól minowych zostało usuniętych, większość z nich w strefie buforowej. Ponad 27000 min zostały zniszczonych i około jedenastu kilometrów kwadratowych ziemi zostało rozminowanych i przywróconych do pierwotnego użytku. Umożliwiło to także otwarcie dodatkowych przejść granicznych, które zwiększają swobodę przepływu osób i wymianę handlową.

Examples of projects financing from european funds:
- european union scholarships for students and teachers (eg. you can apply for a year at a university in another EU Member States): in 2007-2012 the project involved 60 undergraduate students, 317 graduate students and 104 teachers. Recruitment takes place every year, and the annual budget for the program is approx. 1.5 million euro,   
- a programme promoting people-to-people contacts has been bringing Turkish Cypriots closer to the European Union through exchanges, internships and training courses in EU Member States: eg. by mid 2012, 0.76 million euro have been granted to 15 projects,
- programme TAIEX (Technical Assistance and Information Exchange): to help Turkish Cypriots EU legislation adapt it over time and to trade more easily with the rest of the EU.  The programm allocated around 20 million euro,
- programme to improve road safety: started in 2009, allocated 2.7 mln euro,
- boosting the private sector: support for small and medium-sized enterprises (SMEs), through grant schemes concludes 34 contracts worth 5 million euro,
-  helping firms to meet EU standards: a program to establish links between the Turkish Cypriot private sector and the EU market, budget for the program amounted to 3.2 million euro, the implementation period: from 2007 to mid-2011, the program provided assistance to 62 small and medium enterprises (SMEs) in order to achieve their compliance with EU and international standards of quality, ecology and social issues. Help was directed in particular to the agricultural sector providing assistance to 60 farmers in order to provide them with a certificate of the EU (organic farming), aid also handed over to 25 companies to build e-commerce platforms,
- Rural Development Sector Programme: the current programme budget is over 29 million euro,
- improving animal husbandry: training and the purchase of equipment (eg. for veterinary laboratories) allocated 700 thousand euros,
- modern crop husbandry: training courses and field demonstrations for farmers and experts, research and development programs to introduce new species of plants, optimizing the use of fertilizers and irrigation systems, new weather stations were installed in Morphou/Güzelyurt and Kontea/Türkmenköy and modernized in Limnitis/Yesilirmak, Galeteia/Mehmetcik and Trikomo/İskele,
- improving living standards: under two grant schemes for community development projects 37 applicants have been selected for financial support totalling 10.5 million euro,
- developing human resources: programme budget over 8 million euro earmarked to eg. study visits in EU countries, promoting modern teaching methods. 72 grants totalling more than 2.5 million euro were awarded to pre-primary, primary and secondary schools to modernise teaching methods and equipment, under the Schools' Initiative for Innovation and Change. Additionally, Sedat Simavi vocational high school in Nicosia and Dr. Fazıl Küçük vocational high school in Famagusta received new equipment for their automotive workshop. Atatürk vocational high school, could set up a printing workshop with new equipment provided with EU support. VETLAM - three-year 1,3 milion euro project that provided training and retraining for the employed and unemployed, as well as career counselling training for education stakeholders,
- developing telecoms infrastructure: a budget of 11.8 mln euro, the implementation period: 2009-2012. One major project was developing a future-proof telecommunications network based on Internet Protocol (IP) – the so-called Next Generation Network, another project was supporting the introduction of EU compliant standards in the telecommunications sector through training and management advice,
- revitalising the places where communites live: a budget of 18 million euro allocated to the national heritage and modernization of infrastructure in the towns and villages of the northern part of the island. The program focused on the major cities: Nicosia, Famagusta and Kyrenia and their surroundings, eg. in Nicosia the Bedestan Monument (formerly St. Nicholas Church) was renowated and the old municipal market Bandabuliya was restored, in Famagusta and Kyrenia works included improvement of the promenades, upgrading of community facilities in more than a dozen smaller towns and villages has also been supported since 2007. Community buildings are being renovated to accommodate cultural activities as a contribution to revitalising social life in Kormakitis/Kormacit, Galinoporni/Kaleburnu, Tremetousia/Erdemli, Louroukina/Akıncilar or Kalivakia/Kalavaç. Since 2005, the EU has supported the opening of three crossing points in Cyprus,
- improving water supply and sanitation: around 46 milion euro have been intended for reducing water losses and on wastewater collection and treatment - reducing losses in transmission and distribution networks by replacing old asbestos and galvanised steel pipes - which in some areas allow two out of every three litres to be lost through leakages. Nicosia (almost 3.800 households in Nicosia have been given new connections to clean and reliable mains water supply – through more than 80 kilometres of new piping – as a result of EU funding of 2.6 million euro, a substantial reduction in losses has been reported, and overall water supply to the northern part of Nicosia has fallen from 0.67 to 0.40 m3/day/consumer meter), Kioneli/Gönyeli, Kyrenia, Lefka/Lefke and Morphou/Güzelyurt (the wastewater treatment plant - nearly 4 million euro) have already benefited. Over 10 million is supporting preparations for new EU-compliant rules and regulations, training of staff, and awareness-raising about water management,
- managing energy: 11.44 million euro for programme on energy efficiency, started in 2008. Goal of programme: better monitoring of energy consumption (installation of a remote-controlled metering system for about 21.000 consumers), laboratory testing for energy measurement, improved customer awareness and satisfaction, introducing a customer-care system, awareness-raising about energy efficiency. A pilot solar energy plant in Filya/Serhatköy with a capacity of 1.26 MW has been completed and connected to the grid,
- protecting the environment: 1.1 million euro has been earmarked for the establishment of air quality monitoring system (including the purchase of equipment) and modernized IT system for the environmental sector (including the purchase of equipment). 0.9 million euro  has been earmarked to develop a plan for the rehabilitation of the mining area Lefka /Lefke. Started in 2007, the 19.2 million euro programme, has led to tangible outcomes, including: rehabilitation and closure of the Kato Dikomo/Dikmen dump site 
(one of the major environmental hotspots in the northern part of Cyprus), construction of a state-of-the-art sanitary landfill in Koutsoventis/Güngör, construction of a solid waste transfer station in Famagusta, implementation of a pilot project for green waste composting, installation of a medical waste treatment facility and supply of medical waste collection vehicles and containers, supply of mobile construction and demolition waste pre-treatment equipment.
Part of the programme has been devoted to raising public awareness and modernising existing rules and regulation in line with EU standards,
- effective systems for nature protection: programme started in 2008, a budget of 5.2 mln euro has been provided for planning, creating and managing seven sites with fragile environments: Karpasia/Karpaz, Agias Eirinis/Akdeniz, South Karpasia/South Karpaz Coastal Area, Akanthou/Tatlısu Coastal Area, Kyrenia Mountains, Alakati/Alagadi, and the Famagusta Wetlands. Programme helped  develop management plans for the areas which have the potential to be designated as part of the EU’s Natura 2000, begun the establishment of visitor centres in Agias Eirinis/Akdeniz, the Kyrenia Mountains, Alakati/Alagadi and in Karpasia/Karpaz, set up nature trails in protected areas, purchased equipment to assist with nature protection, training activities have also being organised to upgrade the professional skills of rangers and other experts responsible for nature protection,
- help reconciliation and removing barriers between communities: the budget of the program is 10.4 million euro, implementation started in 2007. The programme goal is strengthening Turkish Cypriot civil society, and promoting an environment in which trust, dialogue, co-operation and closer relations can flourish at bi-communal level.  It also supports activities that promote the values of democracy, peace and active citizenship. A total of 4.85 million euro was awarded to 44 civil society organisations: projects have ranged from large-scale exercises such as an epidemiology study on cancer in Cyprus to small-scale ideas such as encouraging children to plant oak trees for the future,
- Committee on Missing Persons: 6.5 milion euro budget of project. Committe of Missing Persons primary objective is to enable relatives to recover the remains of their loved ones and arrange for a proper burial, bringing closure to a long anguish and uncertainty.  The project is bi-communal, involving teams of Greek Cypriot and Turkish Cypriot scientists working side by side at every stage of the exhumation and identification processes,
- demining the buffer zone: programme with budget of 11.5 milion euro, started in 2004 and was completed in 2011. Programme made possible to resume agricultural activities on farm land that has been cleared: 81 minefields have been cleared, most of them in the buffer zone. More than 27.000 landmines have been destroyed and around eleven square kilometres of land have been released and returned to their orginal use. Thanks to this also enabled the opening of additional crossing points that increase freedom of movement and trade.

Źródło:
- rozporządzenie Rady Nr 389/2006 z dnia 27 lutego 2006 r.
- EUR-Lex Baza aktów prawnych Unii Europejskiej,
- strona internetowa: www.ec.europa.eu.

Source:
- Council Regulation No 389/2006 of 27 February 2006,
- EUR-Lex database European Union legislation,
- website: www.ec.europa.eu.

Zima na Cyprze/Winter in Cyprus (12.12.2015 r.)

Pogoda na Cyprze wciąż dopisuje, rano i w dzień świeci słońce, dzięki czemu jest ciepło (temperatura w dzień wynosi około 20 stopni Celsjusza) i można chodzić w krótkich koszulkach, słońce wciąż świeci intensywnie, zdarza się więc, że potrzebne są okulary przeciwsłoneczne. Po południu, gdy zachodzi słońce, temperatura spada wyraźnie, robi się chłodno i bez kurtki czy też grubej bluzy, można zmarznąć. Czasem w dzień zdarzają się burze lub deszcze, są one zwykle przelotne. Zdarzają się także wietrzne dni, wiatr jest chłodny zwłaszcza, gdy zachodzi słońce. Czy w grudniu, na święta będzie padać śnieg na Cyprze?

The weather in Cyprus is still nice, in the morning and during the day the sun is shining, so it is warm (daytime temperature is about 20 degrees Celsius) and you can walk in t-shirts, sun still shines intensely that you need sunglasses. In the afternoon, when the sun goes down, the temperature drops significantly, it gets cold and without a thick jacket or sweatshirt, you can't stay warm. Sometimes during the day there are storms or rains, they are usually fleeting. There are also windy days, the wind is cool especially when the sun goes down. Will it be snowing in Christmas?

(Finikoudes Beach, Larnaka, Południowy Cypr)
(Finikoudes Beach, Larnaca, South Cyprus)

Podstawowe zwroty - turecki (Cypr Północny)/Basic phrases - Turkish (North Cyprus)

Przed wybraniem się na Cypr warto zapoznać się z podstawowymi zwrotami, które będziemy mogli użyć podczas pobytu na północnej części wyspy, gdzie używa się języka tureckiego (odmiany języka tureckiego):

- evet (ewet): tak,

- hayır (hajyr): nie,

- lütfen (lutfen): proszę,

- teşekkür ederim (teszekur ederim): dziękuję,

- afedersiniz lub pardon (afedersiniz lub pardon): przepraszam,

- günaydın (gunajdyn): dzień dobry,

- iyi akşamlar (iji akszamlar): dobry wieczór,

- güle güle lub elveda (gule gule lub elweda): do widzenia,

- iyi geceler (iji gedzeler): dobranoc.

Before setting out on Cyprus take a look at the basic terms that you can use the time to stay in the northern part of the island, where they use of the Turkish language (a dialect of Turkish):

- evet (evet): yes,

- hayır (hajyr): no,

- lütfen (lutfen): please,

- teşekkür ederim (teszekur ederim): thank you,

- afedersiniz or pardon (afedersiniz or pardon): excuse me,

- günaydın (gunajdyn): good morning,

- iyi akşamlar (iji akszamlar): good evening,

- güle güle or elveda (gule gule or elveda): goodbye,

- iyi geceler (iji gedzeler): good night.

Podstawowe zwroty - grecki (Cypr Południowy)/Basic phrases - Greek (South Cyprus)

Przed wybraniem się na Cypr warto zapoznać się z podstawowymi zwrotami, które będziemy mogli użyć podczas pobytu na południowej części wyspy, gdzie używa się języka greckiego (odmiany języka greckiego):

- έτσι (ne): tak,

- δεν (ohi/oi): nie,

- παρακαλώ (parakalo): proszę,

- σας ευχαριστώ (efcharisto): dziękuję,

- συγνώμη (signomi): przepraszam,

- καλημέρα (kalimera): dzień dobry,

- καλησπέρα (kalispera): dobry wieczór,

- αντίο (adio lub jasas): do widzenia,

- καληνύχτα (kalinichta): dobranoc.

Before setting out on Cyprus take a look at the basic terms that you can use the time to stay in the southern part of the island, where they use of the Greek language (a dialect of Greek):

- έτσι (ne): yes,

- δεν (ohi/oi): no,

- παρακαλώ (parakalo): please,

- σας ευχαριστώ (evharisto): thank you,

- συγνώμη (signomi): excuse me,

- καλημέρα (kalimera): good morning,

- καλησπέρα (kalispera): good evening,

- αντίο (adio or jasas): goodbye,

- καληνύχτα (kalinihta): good night.

Cypr - demografia/Cyprus - demography

Cypr liczy ok. 873 tys. mieszkańców (stan na dzień 1 stycznia 2015 r.), w liczbie tej nie uwzględniono liczby mieszkańców północnej części wyspy - Tureckiej Republiki Cypru Północnego. 

Cyprus has approx. 873 thousand residents (as of January 1, 2015), this figure does not include the number of residents of the northern part of the island - Turkish Republic of Northern Cyprus.

Jak przedstawia się struktura ludności Cypru?

What is the structure of the population of Cyprus?

W 2014 r.:
- 16,3 % populacji liczyło 0-14 lat (w 2004 r.: 20,4 %),
- 69,9 % populacji liczyło 15-64 lata (w 2004 r.: 67,7 %),
- 13,9 % populacji liczyło 65 i więcej lat (w 2004 r.: 11,9 %).
Ponadto, zgodnie z danymi na dzień 1 stycznia 2014 r., 3,1 % populacji Cypru liczyło 80 i więcej lat.

In 2014: 
- 16.3% of the population was 0-14 years (in 2004: 20.4%), 
- 69.9% of the population was 15-64 years (in 2004: 67.7%), 
- 13.9% of the population was 65 and over (in 2004: 11,9%).
Moreover, according to data as of 1 January 2014, 3.1% of the population of Cyprus was 80 and over.

Zgodnie z prognozami w 2080 r. liczba mieszkańców ma liczyć 1 253 tys. mieszkańców, czyli liczba mieszkańców powinna wzrosnąć o 380 tys. (z tego jedynie 31 tys. ma stanowić przyrost naturalny ludności, pozostałe 349 tys. osób będą stanowili imigranci).

According to forecasts, in 2080 population has counted 1 253 thousand. residents, that population should increase by 380 thousand (of which only 31 thousand is to be a natural increase of population, the remaining 349 thousand people were immigrants).

Prognozy dotyczące liczby ludności są więc korzystne dla wyspy, zwłaszcza gdy porówna się je z prognozami dla krajów europejskich.

Forecasts for the population are so beneficial for the island, especially when compared with the projections for European countries.

Źródło:
- Eurostat.

Source: 
- Eurostat.

Zamek św. Hilariona/The Saint Hilarion Castle

Zamek św. Hilariona znajduje się na północnym wybrzeżu Cypru (Cypr Północny), około 4 km od Kirenii, ok. 17 km od Nikozji i ok. 50 km od Famagusty i Larnaki.

The Saint Hilarion Castle is located on the northern coast of Cyprus (Northern Cyprus), about 4 km from Kyrenia, approx. 17 km from Nicosia and approx. 50 km from Famagusta and Larnaca.

Zamek znajduje się na wysokości 732 m n.p.m. (najwyższy punkt na zamku, znajdujący się na szczycie wieży).

The castle is situated at an altitude of 732 meters above sea level (highest point of the castle, located on top of the tower).

Historia zamku rozpoczyna się w średniowieczu, kiedy przybyły tutaj z Palestyny Święty Hilarion założył na wzgórzu pustelnię, w której został pochowany. Z czasem Bizantyńczycy, do których należał w tym czasie Cypr wybudowali wokół grobu św. Hilariona kościół i klasztor, kompleks z czasem umocniono, otaczając murami.

The castle begins in the Middle Ages, when arrived here Palestine St. Hilarion found on a hilltop hermitage, where he was buried. Over time, the Byzantines, which was at that time in Cyprus built around the tomb of St. Hilarion church and monastery, the whole complex over time strengthened by surrounding walls.

W XI wieku, panująca na wyspie dynastia Lusignanów wybudowała na wzgórzu zamek, którego zadaniem była kontrola znajdującej się w pobliżu przełęczy wiodącej z wybrzeża do wnętrza wyspy oraz ochrona (wraz z zamkami Buffavento i Kantara) północnego wybrzeża Cypru (m.in. przed atakami arabskimi). Zamek uchodził za niezdobyty. W okresie wojny o panowanie nad Cyprem, stoczonej w latach 1228-1232 pomiędzy cesarzem niemieckim Henrykiem Hohenstaufem a Janem d'Ibelin zamek stanowił ważny punktu oporu.

In the eleventh century, reigning on the island of Lusignan dynasty built on a hilltop castle, whose task was to control located in the vicinity of the pass leading from the coast to the interior of the island and protection (with locks Buffavento and Kantara) the northern coast of Cyprus (against Arab attacks ). The castle was considered unconquerable. During the war for control of Cyprus, fought in the years 1228-1232 between the German Emperor Henry Hohenstaufen and John d'Ibelin castle was an important point of resistance.

Za rządów dynastii Lusignan na Cyprze zamek stanowił letnią rezydencję królewską.

During the reign of the Lusignan dynasty on Cyprus, castle was a royal summer residence.

Za rządów Wenecjan warownia straciła swoje znaczenie, Wenecjanie pozostawili na zamku jedynie niewielki oddział wojska.

During the rule of the Venetian fortress it lost its importance, the Venetians left the castle only a small troop.

Do XV wieku zamek był wielokrotnie przebudowywany i rozbudowywany stanowiąc finalnie silną warownię składającą się z trzech pasów umocnień (mury dolne, poziom średni i górny), które pomimo, że znajdują się częściowo w ruinie, wciąż robią ogromne wrażenie na zwiedzających.

To the fifteenth century, the castle was rebuilt several times and finally developed a strong acting stronghold consisting of three lanes of fortifications (walls of the lower, middle and upper level), which although located partly in ruins, still make a great impression on the visitors.

Na drugim poziomie zamku znajdują się ruiny kościoła zbudowanego za czasów bizantyńskich:

On the second level of the castle are the ruins of the church built by Byzantine times:

oraz kilka zachowanych w idealnym stanie (odbudowanych?) budynków, które są wykorzystywane w celach administracyjnych i usługowych.

and several preserved in perfect condition (restored?) buildings that are used for administrative and service.

Z warowni rozpościera się niesamowity widok na okolicę, tj. na port, miasto Kirenia, morze i góry:

With stunning views of the surrounding countryside from the castle, ie. the harbor, town of Kyrenia, sea and mountains:

Zamek podobno stanowił inspirację dla Walta Disneya w czasie kręcenia bajki "Królewna Śnieżka i siedmiu krasnoludków":

Castle reportedly the inspiration for Walt Disney's fairy tales during the filming of "Snow White and the Seven Dwarfs":

Informacje praktyczne:
- zamek można zwiedzać: 
  * latem (kwiecień-październik) w godz. 09:00-17:00, obiekt jest zamykany o 18:30,
  * zimą w godz. 09:00-14:00, obiekt jest zamykany o godz. 15:30 (wyjątek - czwartki: 09:00-15:30),
- zwiedzanie obiektu jest odpłatne, kasa znajduje się przy wejściu na zamek,
- przed bramą wjazdową znajduje się duży, bezpłatny parking oraz restauracja, można także znaleźć toaletę dla zwiedzających,
- na drugim poziom zamku znajduje się miejsce, gdzie można zakupić coś do picia i odpocząć,
- czas jaki należy przeznaczyć na swobodne, pozwalające na zaglądanie w wiele zakamarków, zwiedzanie zamku to ok. 2 godziny (spiesząc się można zamek zwiedzić w ciągu około 1 godziny),
- należy wziąć pod uwagę, że zamek składa się z trzech poziomów połączonych schodami, nieraz stromymi, zwiedzający mają także możliwość wejścia na wieże oraz szczyt murów obronnych, co oznacza, że zwiedzanie może okazać się męczące nawet dla osób odznaczających się dobrą kondycją fizyczną,
- decydując się na zwiedzanie zamku warto założyć wygodne obuwie,
- warto pamiętać o tym, że z uwagi na położenie (732 m. n.p.m.) na zamku panuje niższa temperatura niż w miejscowościach położonych nad morzem, czy też na równinie, w związku z tym przed zwiedzaniem warowni warto zabrać cieplejsze ubranie (informacja może być istotna zwłaszcza, gdy decydujemy się zwiedzić zamek w okresie zimowym),
- z zamku rozpościera się piękna panorama na miasto Kirenia i okolicę, warto więc pomyśleć o zrobieniu zdjęć podczas zwiedzania obiektu.

Practical information:
- visiting hours: 
  * summer (April-October): 09:00-17:00, closing time: 18:30,
  * winter: 09:00-14:00, closing time: 15:30 (Thursday: 09:00-15:30),
- tour of the building is paid, ticket office is located at the entrance of the castle,
- in front of the entrance gate is a large, free parking and a restaurant, you can also find a toilet for visitors,
- on the second level of the castle is a place where you can buy something to drink and relax,
- time that should be spent freely, allowing for peering into many nooks and crannies tour of the castle is approx. 2 hours (with haste can visit the castle for about 1 hour),
- you must take into account that the lock consists of three levels connected by stairs, sometimes steep, visitors also have the opportunity to enter the tower and the top of the ramparts, which means that sightseeing can be exhausting even for people characterized by good physical condition,
- opting for a tour of the castle you should wear comfortable shoes,
- it is worth remembering that due to the location (732 m) of the castle there is a lower temperature than in towns located by the sea or on the plain, therefore, before exploring the fortress should bring warmer clothes (information can be crucial especially when we decide to visit the castle during the winter),
- from the castle spreads a beautiful panorama of the town of Kyrenia and the surrounding area, so try to think about taking pictures while touring the facility.

Opactwo Bellapais/Bellapais Abbey

Opactwo Bellapais znajduje się w odległości około 6 km od miasta Kyrenia na północnym wybrzeżu Cypru (Cypr Północny). Jest to zdecydowanie jeden z najbardziej uczęszczanych obiektów turystycznych na wyspie. I jak najbardziej miejsce to jest warte odwiedzin.

Bellapais Abbey is situated about 6 km from the town of Kyrenia on the northern coast of Cyprus (Northern Cyprus). This is definitely one of the most frequented tourist facilities on the island. And like most place it is worth a visit.

Kilka lat po objęciu rządów na Cyprze przez lusignańską dynastię, zostali sprowadzeni na wyspę zakonnicy z Zakonu Świętego Augusta, którzy wznieśli ufundowane przez królów Cypru (Hugo III i Hugo IV) opactwo. W 1198 roku została rozpoczęta budowa Opactwa Bellapais, większość prac przypadła na lata 1267-1284 r. W 1359 roku dobudowano gotycki refektarz. Opactwo zostało zbudowane w stylu gotyckim. Kompleks został poświęcony Najświętszej Pannie Marii z Góry. Bardzo szybko klasztor przeszedł w ręce norbertanów, którzy przywdziewali białe habity, co podobno spowodowało, że miejsce zostało nazywane "Biały Opactwem". W 1246 roku w klasztorze znalazły się relikwie Krzyża Świętego, podarowane przez rycerza Rogera Normana, co spowodowało, że miejsce stało się celem licznych pielgrzymek. Z czasem miejsce, m.in. za sprawą przyznawanych przez królów Cypru przywilejów, jak również dzięki odwiedzającym je licznym pielgrzymom stało się bardzo bogate.

A few years after taking over the governments of Cyprus by lusignan dynasty, they were brought to the island nun of the Order of Saint Augustus, who built the kings of Cyprus (Hugo Hugo III and IV) abbey. In 1198 was commenced construction of the Abbey of Bellapais, most of the work fell for the years 1267-1284. In 1359 was built Gothic refectory. The abbey was built in the Gothic style. The complex was dedicated to the Blessed Virgin Mary of Mount. Very quickly monastery passed into the hands of the Norbertine who also wore white robes, which apparently meant that the place was called "White Abbey". In 1246 years in the monastery were relics of the Holy Cross, donated by Roger Norman knight, which made the place become a place of pilgrimage. Over time, place, including thanks granted by the kings of Cyprus privileges, as well as by numerous pilgrims visiting them became very rich.

W 1373 roku Opactwo zostało splądrowane podczas jednego z najazdów genueńskich na wyspę, zrabowane zostały relikwie oraz znajdujące się w opactwie skarby.

In 1373, the abbey was plundered during one of the raids Genoese to the island and looted relics have been found in the abbey treasures.

Za czasów weneckich klasztor był zamieszkały przez około 50 mnichów, nazwa opactwa (z francuskiego "Abbaye de la paix" oznaczającego "Opactwo Pokoju") została skrócona, a z czasem przekręcona na "Bellapais".

At the time of Venetian convent they were inhabited by some 50 monks, abbeys name (from the French "Abbaye de la paix" meaning "Peace Abbey") has been shortened, and sometimes twisted to "Bellapais".

Z czasem Opactwo popadło w ruinę, pomimo, że Cypryjski Kościół Prawosławny przejął budowlę wraz z nastaniem rządów Ottomanów nad wyspą. W zrujnowanym Opactwie prace remontowe rozpoczęto w latach 60-tych XX wieku.

Over time, Abbey fell into disrepair, although the Church of Cyprus took over the building with the advent of the rule of the Ottomans over the island. In the ruined Abbey renovations began in the 60s of the twentieth century.

Obecnie Opactwo znajduje się częściowo w ruinie, część budowli zachowała się jednak w dobrym stanie i pomimo częściowej ruiny Opactwo wciąż robi duże wrażenie na zwiedzających. Może nawet obecny stan Opactwa robi większe wrażenie, niż gdyby budowla zachowała się w całości. Miejsce uchodzi za jedno z najbardziej romantycznych na wyspie i ciężko się nie zgodzić z tą opinią.

Currently Abbey is partially in ruins, part of the building is preserved but in good condition and despite the partial ruins of the abbey still makes a big impression on the visitors. Maybe even the current state of the Abbey would be more impressive than if the building is preserved in its entirety. Place is considered one of the most romantic on the island and it's hard to disagree with this opinion.

Praktyczne informacje:
- zwiedzanie obiektu jest odpłatne,
- ile czasu warto poświęcić na zwiedzanie: około godziny powinno wystarczyć,
- w obiekcie jest możliwość wejścia na górne poziomy, po stromych schodach,
- po zwiedzaniu warto zatrzymać się np. na kawę po turecku, w restauracji znajdującej się tuż obok Opactwa (z tarasu restauracji rozciąga się niesamowity widok na morze, Kirenię i góry, warto tam znaleźć się tuż przed zachodem słońca).

Practical information:
- tour of the building is paid,
- how much time should be spent on sightseeing: about an hour should be enough,
- the property has a chance to enter the upper levels, steep stairs,
- after sightseeing, stop, eg. for Turkish coffee in a restaurant located right next to the Abbey (the restaurant's terrace stretches an amazing view of the sea, Kyrenia and mountains, it is good to be there just before sunset).

Część wykorzystanych w poście informacji pochodzi:
- z Wikipedii,
- ze strony internetowej: http://jakaela.blox.pl/2014/04/Wtorek-wycieczka-do-Kyrenii-i-opactwa-Bellapais.html

Part used to post information comes from:
- Wikipedia,
- the website: http://jakaela.blox.pl/2014/04/Wtorek-wycieczka-do-Kyrenii-i-opactwa-Bellapais.html

Pogoda na Cyprze/Weather in Cyprus/Kıbrıs'ta hava durumu (25.10.2015 r.)

Pogoda na Cyprze zmienia się coraz szybciej. Każdego dnia pada deszcz (dzisiaj np. przez kilka godzin), pojawiają się burze. W dzień jest około 28-34 stopni Celsjusza, wieczory są już chłodniejsze, ale temperatura nie spada wieczorami poniżej 20 stopni Celsjusza. T-shirty, krótkie spodenki, klapki i okulary przeciwsłoneczne to wciąż podstawowe elementy ubioru - tak, pomimo deszczu, Cypr to wciąż słoneczna wyspa! Zapomnij jednak o plażowaniu i kąpieli w morzu. Pomyśl o zwiedzaniu, atrakcji turystycznych jest tutaj mnóstwo.
Pomimo, że pogoda się zmieniła, to klimatyzacja jest czasem wciąż potrzebna, zwłaszcza wieczorem, gdy w dzień zdarzy się wysoka temperatura.
Deszcze sprzyjają pojawianiu się komarów, które zaczynają być coraz bardziej uciążliwe.

The weather in Cyprus is changing faster and faster. Every day it rains (today eg. for a few hours), there are storms. During the day is about 28-34 degrees Celsius, the evenings are now cooler, but the temperature does not drop at night below 20 degrees Celsius. T-shirts, shorts, flip-flops and sunglasses are still the basic items of clothing - yes, despite the rain, Cyprus is still sunny island! But forget about sunbathing and swimming in the sea. Think about sightseeing, attractions here are a lot. Although the weather has changed, the air conditioning is sometimes still needed, especially in the evening when the day happens to high temperature. The rains increase the presence of mosquitoes that are becoming more disturbing.

Transport publiczny - Cypr Północny/Public transport - Northern Cyprus/Toplu taşıma - Kuzey Kıbrıs

Na Cyprze nie istnieje komunikacja kolejowa. Pomiędzy głównymi miastami kursują autobusy, busy.
Na północnej części wyspy istnieją połączenia obsługiwane przez busy (nazywane "dolmuş") pomiędzy miastami: Famagusta, Nikozja, Kyrenia.

In Cyprus there is no transport station. Between the main cities there are buses.

On the northern part of the island there are connections serviced by bus (called "dolmuş") between the towns of Famagusta, Nicosia, Kyrenia.

Połączenia pomiędzy Famagustą, Nikozją i Kyrenią obsługuje linia autobusowa İtimat Otobüs:

Connections between Famagusta, Nicosia and Kyrenia supports bus line İtimat Otobüs:

İtimat Otobüs

W Famaguście dolmuş odjeżdżają do Nikozji i Kyrenii z dworca autobusowego każdego dnia tygodnia.

In Famagusta dolmuş depart for Nicosia and Kyrenia from the bus station every day of the week.

Godziny odjazdu busów z Famagusty:
- do Nikozji od godziny 06:00 do godziny 19:00, co pół godziny (pierwszy odjazd jest o godzinie 06:00, następny o godzinie 06:30, itd.), o godzinie 19:00 jest ostatni kurs,
- do Kyrenii od godziny od godziny 06:20 do godziny 18:20, co godzinę (pierwszy odjazd jest o godzinie 06:20, następny o godzinie 07:20, itd.), o godzinie 18:20 jest ostatni kurs.

Departure hour buses from Famagusta:
- to Nicosia from 06:00 to 19:00 every half hour (the first departure is at 06:00, the next at 6:30, etc.), 19:00 is the last course,
- to Kyrenia hour starting at 6:20 until 18:20, every hour (the first departure is at 6:20, the next at 7:20, etc.), at 18:20 is the last course.

Ceny biletów (odjazd z Famagusty):
- do Nikozji: 9 lir,
- do Kyrenii: 9,50 liry.
Bilet można kupić w kasie lub u kierowcy.

Ticket prices (departure from Famagusta):
- Nicosia: 9 lira,
- Kyrenia: 9.50 lira.
Tickets can be purchased at the ticket desk or from the driver.

Busy zatrzymują się na żądanie lub na przystankach.

Buses stop on request or at bus stops

Możliwy jest nadanie przesyłki pomiędzy miastami.

It is possible to meke shipping between cities.

*informacje pochodzą z punktu informacyjnego na dworcu autobusowym,
*the information comes from the information point at the bus station.

Piękny Cypr/beautiful Cyprus/güzel Kıbrıs

Piękny Cypr 
Beautiful Cyprus
Güzel Kıbrıs 

(zdjęcia zrobione w Famaguście i w Iskele - niedaleko Famagusty)

(pictures was taken in Famagusta and in Iskele - near Famagusta)

(Famagusta ve İskele resimleri - Famagusta yakın)

 

(zdjęcia zrobione po drodze do Zamku Kantara)

(photos taken on the way to the Castle of Kantara)

(Kantara Kalesi yolunda cekilen fotograflar)

Pogoda na Cyprze/Weather in Cyprus/Kıbrıs'ta hava durumu (05.10.2015 r.)

Pogoda na Cyprze wciąż dopisuje. W dzień jest ponad 30 stopni Celsjusza, można kąpać się w morzu (chociaż woda w morzu jest już chłodniejsza), czy też opalać się na plaży. Podczas dnia i wieczorem zaczynają pojawiać się chmury.

Weather in Cyprus is still good. The day is more than 30 degrees Celsius, you can bathe in the sea (although the water in the sea is colder) or sunbathe on the beach. During the day and evening clouds begin to appear.

Cypr Północny - gospodarka/Northern Cyprus - the economy/Kuzey Kıbrıs - ekonomi

Turecka Republika Cypru Północnego jest państwem nieuznawanym. Kraj jest uznany jedynie przez Turcję, Nachiczewańską Republikę Autonomiczną i Organizację Współpracy Islamskiej. Jak wygląda więc jej gospodarka?

Turkish Republic of Northern Cyprus is not a recognized country. The country is recognized only by Turkey, Nakhchivan Autonomous Republic and the Organisation of Islamic Cooperation. So, how is its economy?

Podstawowe dane ekonomiczne:
- w 2014 r. PKB wyniósł 4,273 mld dolarów. Niewiele, ale należy pamiętać, że kraj jest zamieszkany przez około 300 tysięcy ludzi (dane z 2011 r.),
- wzrost gospodarczy wyniósł w 2014 r. 3,7 %, co jest dość imponującym wynikiem. Kiedy jednak sięgniemy lat 2001-2005 możemy zobaczyć, że w 2004 r. wzrost gospodarczy wyniósł 11,4 %, a w 2005 r. wzrost gospodarczy wyniósł 15,4 %! W latach 2002-2007 PKB na osobę więcej niż potroił się,
- inflacja w czerwcu 2015 r. wynosiła 3,18 %,
- stopa bezrobocia w 2014 r. wynosiła 8,3 %.


Basic economic data:
- in 2014 GDP amounted to 4.273 billion dollars. Not much, but keep in mind that the country is inhabited by about 300,000 people (data from 2011),
- the economy grew in 2014 3.7%, which is quite impressive result. But when we look back the years 2001-2005, we can see that in 2004. Growth was 11.4% in 2005. Growth amounted to 15.4%! In 2002-2007 GDP per capita more than tripled,
- inflation in June 2015 amounted to 3.18%,
- the unemployment rate in 2014 was 8.3%.

W gospodarce Północnego Cypru dominuje sektor usług (69 % PKB w 2007 r.), przemysł wniósł 22 % do PKB (dane z 2007 r.), natomiast rolnictwo - 9 % (dane z 2007 r.).

The economy of Northern Cyprus is dominated by the service sector (69% of GDP in 2007), the industry contributed 22% to GDP (2007 data), while agriculture - 9% (2007 data).

Handel: eksport w 2014 r. wyniósł 131 mln dolarów (wzrost o 11,9 % w porównaniu do 2013 r.). W 2010 r. eksport wyniósł 96 mln dolarów. Główne rynki zbytu to Turcja, kraje Bliskiego Wschodu i Unii Europejskiej. W eksporcie dominują cytrusy, produkty mleczne, raki i złom (dane z 2010 r.).
Import w 2014 r. wyniósł 1,512 mld dolarów (wzrost o 3,6 % w porównaniu do 2013 r.). Główne źródło importu to Turcja.


Trade: exports in 2014 amounted to 131 million dollars (an increase of 11.9% compared to 2013.). In 2010, exports amounted to 96 million dollars. The main markets are Turkey, Middle East and European Union. The export is dominated by citrus fruits, dairy products, Raki and scrap (2010 data.).
Imports in 2014 amounted to 1.512 billion dollars (an increase of 3.6% compared to 2013.). The main source of imports is Turkey.

W gospodarce kraju ważną funkcję pełni edukacja, sektor bankowy, turystyka i rolnictwo.


In the country's economy important functions are education, banking, tourism and agriculture.

Edukacja: na Cyprze Północnym działa 9 uniwersytetów, w których studiowało w 2014 r. ponad 70 tysięcy osób. 3 uniwersytety znajdują się w Nikozji, 2 w Famaguście, 2 w Kirenii i 2 w Guzelyurt.

Education: North Cyprus has 9 universities. More than 70,000 people studied in 2014. 3 universities are located in Nicosia, 2 in Famagusta, Kyrenia 2 and 2 in Guzelyurt.

Bankowość: bank centralny Tureckiej Republiki Cypru Północnego został założony 16 maja 1983 roku. W kraju działają 32 banki. Od 2006 r. do 2011 r. sektor bankowy urósł o 114 %.

Banking: Central Bank of the Turkish Republic of Northern Cyprus was established on May 16, 1983. The country has 32 banks. From 2006 until 2011, the banking sector has grown by 114%.

Turystyka: w 2013 r. na Północnym Cyprze funkcjonowało 145 hoteli, z tego 99 w Dystrykcie Kirenia. W 2013 r. na Cypr Północny przyjechało 1,23 mln turystów, którzy zostawili 616 mln dolarów (w 2006 r. na Cypr Północny przyjechało 570 tysięcy turystów).

Tourism: in 2013, Northern Cyprus operated 145 hotels, of which 99 in Kyrenia District. In 2013, to Northern Cyprus came 1.23 million tourists who left $ 616 million (in 2006 Northern Cyprus came to 570,000 tourists).

* zamieszczone informacje pochodzą z Wikipedii.

* The information presented comes from Wikipedia.